Obserwatorium Zmian

Za granicą sztuki - Świadek: Józef Czapski

Na drugi wykład z cyklu "Za granicą sztuki", organizowanego przez Muzeum Emigracji w Gdyni, zapraszamy 13 listopada, o godz. 17.30 do Gdynia InfoBox.

Po wielkim sukcesie pierwszego spotkania, zapraszamy na kolejne. Tym razem bohaterem będzie Józef Czapski, malarz i intelektualista światowego formatu, którego osobiste doświadczenie rozciągało się od „nieludzkiej ziemi” sowieckich obozów po oazę paryskiej „Kultury”, której był współtwórcą.

Dr Zbigniew Mańkowski, który poprowadzi wykład o Józefie Czapskim tak zachęca do udziału w spotkaniu:

„W czasach powojennej emigracji po drugiej wojnie światowej utożsamiany z najlepszymi wartościami ludzkimi, patriotycznymi i artystycznymi. Polak, potomek hrabiowskiej rodziny o powiązaniach z najlepszymi rodami europejskimi. Patriota, angażujący się we wszystkie najważniejsze polskie zrywy patriotyczne i wolnościowe: od wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku, w której brawurą i odwagą wywalcza Virtuti militari, poprzez udział w kampanii wrześniowej 1939 roku, podczas której trafia do obozów sowieckich. Po wojnie podejmuje się trudnej misji odnalezienia zaginionych w Związku Sowieckim żołnierzy i oficerów. Spod ręki Czapskiego wychodzą jedne z najlepiej napisanych szkiców i esejów o sztuce XX wieku. I to językiem „czapskim” – żywym, tylko jemu właściwym, pełnym wtrąceń, dygresji nawiązującym do bogactwa kultur – które w sobie nosił – niemieckiej, francuskiej i rosyjskiej właśnie. Doświadczenia rosyjskie i sowieckie znajdą wyraz w książce Na nieludzkiej ziemi– dziele życia, dziele- założycielskim, opisującym piekło dwudziestowiecznego totalitaryzmu. Potem będzie wielki szlak wojenny z armią Andersa przez Irak, Palestynę i Egipt do Włoch jako szef Biura Wydawnictw II Korpusu. Zawsze zaangażowany w służbę tego, co służy człowiekowi i ludziom; zawsze zdeterminowany „widzieć prawdę”. W końcówce lat czterdziestych wraz z przyjaciółmi współtworzy czynnie, jeżdżąc po świecie, zbierając pieniądze, opowiadając o Polsce i Polakach, jedną z najważniejszych instytucji polskiej kultury na emigracji – paryską „Kulturę”. Potem staje się człowiekiem-instytucją – człowiekiem wielu ludzkich wymiarów – historii, życia, sztuki, pisania, przyjaźni z najważniejszymi intelektualistami Europy.

Do Czapskiego wędruje się do Maisons-Laffitte, a jeżdżą wszyscy najważniejsi twórcy powojennej polskiej kultury, po energię, po mądrość, po ludzką prawość i przyjaźń. Bywają: Czesław Miłosz, Zbigniew Herbert, Andrzej Wajda, bywają młodzi – zarażeni wolnością, przyjeżdżają malarze, poszukujący tajemnicy malarstwa, pisarze, twórcy wielu dziedzin w poszukiwaniu tego, co najważniejsze.

Postać filmowa, niebywały życiorys!”

Józef Czapski (1896-1993)

Hrabia Józef Czapski herbu Leliwa urodził się w 1896 w Pradze, zmarł zaś w 1993 w Maisons-Laffitte, we Francji. Malarz, rysownik, pisarz, eseista, krytyk, ale też i wielki człowiek czasów, w których przyszło mu żyć – żołnierz, odznaczony Orderem Virtutti Militari za udział w wojnie polsko-bolszewickiej, więzień obozów jenieckich ZSRR podczas II Wojny Światowej, żołnierz Armii Andersa, major Wojska Polskiego poszukujący „zaginionych” polskich oficerów, ofiar katyńskiej zbrodni. Współtwórca paryskiej „Kultury”, intelektualista, który na swej drodze spotkał wybitne postaci swoich czasów: Andersa, de Gaulle’a, Achmatowa, Camus czy Malraux.

Swoją pasję artystyczną realizował studiując wpierw w Warszawie, a później na krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, gdzie dołączył do grupy tzw. kapistów – pełnych entuzjazmu i otwartych na świat młodych malarzy, którzy w 1924 założyli tzw. Komitet Paryski, który umożliwił im artystyczną ekskursję do światowej stolicy sztuki. Wraz z Janem Cybisem, Zygmuntem Waliszewskim czy Arturem Nacht-Samborskim zamieszkał na kilka lat w Paryżu, chłonąc francuski postimpresjonizm, by później przenieść te doświadczenia na polski grunt.

Do Francji wrócił ponownie dopiero w 1946, stając się znaczącą postacią paryskiej „Kultury”, z którą związany był aż do śmierci, również przez fakt zamieszkania w domu w Maisons-Laffitte przy Avenue de Poissy 9, gdzie mieściła się redakcja pisma. Jego eseje publikowały znaczące tytuły francuskie, jak „Le Figaro Littéraire”, „Preuves”, „Gavroche” czy „Nova et Vettera”.

Jego twórczość to niezliczone portrety, pejzaże, kompozycje kwiatowe, martwe natury, studia postaci. W swojej pracowni na piętrze domu-redakcji przetwarzał w skupieniu najprostsze motywy z życia codziennego, poszukując dramatyzmu i ekspresji poprzez niezwykle sugestywną grę świateł i kontrastowych barw. Choć jego prace oglądać można było na wystawach we Francji, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii, Brazylii czy Belgii, w Polsce był właściwie nieznany jako malarz, ale również jako eseista i dopiero po roku 1989 możliwe stało się zaprezentowanie jego bogatego dorobku. Jego „świadectwa” to liczne książki wspomnieniowe, ale także eseje na temat sztuki, religii i polityki, w tym monografia Józefa Pankiewicza.

  • ikonaOpublikowano: 04.11.2013 01:53
  • ikona

    Autor: Administrator

ikona